 |
| Ngã tư Nai lưng Hưng Đạo - Nguyễn Biểu trước 1975 bên trái là về thị xã 5, bên phải đi thị xã 1 - Ảnh tư liệu |
Kỳ 1: Tiệm Bến Thành ít người biết cũng có chuyện ít người biết
Kỳ 2: Chợ Bến Thành, manh mối vận động lớn nhất Đông Dương xưa
Có thể nói, giả dụ chợ Bến Thành không thành lập năm 1914, đại lộ trước mặt và bên phải chợ chưa biết bao giờ mới có vì trước đó 10 năm, 1904, trước đề nghị của đốc lý (maire - thị trưởng) Chợ Lớn nối dài Bonard (Lê Lợi hiện nay) tới trục đường des Marins (năm 1952 đổi thành Đồng Khánh - thuộc Siêu thị Lớn), Hội đồng TP Sài Gòn lúc ấy lúc gật lúc không.
Nguyên nhân có lẽ cũng dễ chơi: chi tiêu khiến cho tuyến đường rất lớn khi khu vực có thể khiến các con phố vốn là đầm lầy bộn bề, trong khi thực tế đã có 2 con đường thông Sài Gòn với Cửa hàng Lớn: đường Dưới (cặp rạch Bến Nghé/kênh Tàu Hũ - Pháp gọi là arroyo Chinois) và tuyến phố Trên (Nguyễn Trãi bây giờ - trục đường Cái Quan vốn có trước khi Sài Gòn thuộc Pháp).
Nhưng chợ Bến Thành đã thành lập, với tầm nhìn xa, nhì con đường bé nhỏ khó phục vụ được sự phát hành của Sài Gòn - Tiệm Lớn trong mối quan hệ không thể thiếu nhau lâu nay.
Thế là vùng đầm lầy (khởi đầu trong khoảng đầm/ao Bồ Rệt đã được lấp và xây chợ Bến Thành) nằm giữa hai con đường trên cần phải được vào cuộc, không chỉ nối Sài Gòn - Hàng quán Lớn mà còn tạo thêm quỹ đất rất lớn nằm giữa đường Trên và con đường Dưới.
Năm 1916, con đường đã dứt, trải đất đỏ với tên đại lộ (boulevard - chứ không rue - tuyến phố nhỏ xíu như đường Trên/Nguyễn Trãi) Galliéni.
 |
| Các con phố È cổ Hưng Đạo kết nối khu vực Sài Gòn - Quán ăn Lớn năm 1865 trên phiên bản đồ TP.HCM hiện nay - Đồ họa: T.Thiên |
 |
| Các con phố È cổ Hưng Đạo hiện nay gồm nhì đoạn (màu cam) trên bạn dạng đồ hiện giờ gồm: các con phố Galiéni (1916-1955)/È cổ Hưng Đạo (từ 1955 - đoạn trong khoảng chợ Bến Thành đến giao lộ Nguyễn Văn Cừ) và tuyến đường des Marine (trước 1952)/Đồng Khánh (1952-1975 - từ Học Lạc đến An Bình hiện nay) - Đồ họa: T.Thiên |
Mang danh đại lộ nhưng như Vương Hồng Sển diễn đạt trong Sài Gòn năm xưa: "Nhị bên tuyến phố còn phổ biến thửa ruộng hoang vu (...), không dễ dàng biết đây là trọng điểm đô thành nguy nga. Nhà lụp sụp không hàng lối (...), dân công huân um tùm, gái ăn sương đủ hạng...".
Gái ăn sương đủ hạng cũng dễ nắm bắt thôi vì đầu con đường, trong khoảng trước đây đã là nơi gái mãi dâm đa dạng nước châu Âu cũng như châu Á (như Pháp, Nga, Nhật...) tìm tới Sài Gòn làm ăn.
Hình ảnh buổi đầu của con đường È Hưng Đạo bí quyết đây đúng 100 năm (1916-2016) là vậy, nhưng với đoạn đường thật sự mới mẻ này (những đoạn đường của Sài Gòn - Mini Lớn đến lúc ấy đều là những đoạn đường có sẵn hoặc thành lập trên đất Sài Gòn - Chợ Lớn có trước khi Pháp vô), bao nhiêu cơ hội lớn đã thành lập ra như một Sài Gòn xưa nay: luôn mở ra những ước mơ trong cuộc mưu sinh cho bất cứ ai...
Đại lộ thành lập toang cơ hội và mong ước thành lập công ty để khởi nghiệp cho Sài Gòn - Siêu thị Lớn
Đầu tiên, đó là mong ước của những dân cư tại chỗ vốn xưa nay bị ngăn chặn bởi một đầm lầy chắn lối: những dân cư Sài Gòn thuở ban sơ sống ở đường Dưới (đại lộ Võ Văn Kiệt hiện thời) dọc rạch Bến Nghé/Tàu Hũ và bao quanh tuyến phố Trên/Nguyễn Trãi: cầu Kho, cầu Ông Lãnh, chợ Điều Khiển (góc Nguyễn Trãi - Phạm Ngũ Lão bây chừ), chợ Hôm (gần Bệnh viện Nguyễn Trãi bây giờ)...
 |
| Cơ sở Cầu Muối góc Trằn Hưng Đạo - Nguyễn Thái Học vô cùng sôi động trước 1975 - Ảnh tư liệu |
 |
| Một góc trục đường Đồng Khánh trước 1975 (nay là Trằn Hưng Đạo B) - Ảnh tư liệu |
Cơ hội càng lớn hơn khi năm 1928, nó được trải đá granit và trải nhựa, rộng trên dưới 20m với bốn hàng cây hai bên tuyến phố đã lên xanh chứ không mờ mịt bụi đất như thuở lúc đầu.
Và chỉ 3 năm sau, 1931, đại lộ này đã góp phần quyết định việc hoàn thành nối kết Sài Gòn - Hàng quán Lớn thành một khối với quyết định xây dừng Khu (Region) Sài Gòn - Hội chợ Lớn.
Xóm Lò Heo trên đường Lò Heo (nay là đường Nguyễn Thái Học) thành khu chợ Cầu Muối dù rạch trên cầu đã lấp, cầu tất nhiên không còn. Phổ quát cây cầu như cầu Ông Lãnh, cầu Calmette, cầu chữ Y và cách đây không lâu là cầu Nguyễn Văn Cừ, cầu Nguyễn Tri Phương được bắc lên, kéo dân cư thị xã 4, 8, Bình Chánh, các tỉnh... về gần hơn, tốc độ hơn với Sài Gòn - Tiệm Lớn.
Trong đó, có một chàng bạn teen Trà Vinh trắng tay tậu đến Galliéni năm 1929 khi xe cộ đã chạy bon bon trên đường nhựa với nghề mua sắm phụ tùng xe hơi, thành lập cây xăng bơm tay. Chỉ hơn 10 năm sau anh đã tìm đất, tạo dựng hí viện hoành tráng mặt tiền Galliéni với ba tầng khán phòng 1.200 ghế mà dân nghệ sĩ Sài Gòn trước 1975 gọi là "Tàu sân bay Nguyễn Văn Hảo" (nay là rạp Công Nhân - 30 Trần Hưng Đạo).
Khi rạp Nguyễn Văn Hảo xây dựng thương hiệu năm 1940 thì lúc đó một chàng tuổi teen người nước ngoài vào định cư tại đất nước nhà tuổi đôi mươi mới đến đây thành lập một điểm sửa xe đạp lòng đường năm 1940 góc tuyến đường Galliéni - Général Marchand (nay là È Hưng Đạo - Nguyễn Cư Trinh).
Thời cơ chưa bao giờ cạn dù với kẻ đến sau. Chăm chỉ, hiền lành và đầy khát vọng, chẳng mấy chốc, từ điểm sửa xe ấy, anh thuê luôn một góc ngôi nhà nơi bản thân ngồi phía trước ráp xe bán và 10 năm sau ngày đến Galliéni, dãy thị trấn 30 căn từ đầu con đường Général Marchand dọc theo tuyến đường Galliéni đã có chủ mới là anh thợ có điều kiện kinh tế eo hẹp.
Rồi gần 10 năm nữa, chàng trai có điều kiện kinh tế eo hẹp năm xưa sắm sửa phụ tùng xe gắn máy, xe hơi... với một công ti lớn xuất nhập khẩu phụ tùng xe máy: Tổ chức kinh doanh Indo - Comptoir. Góc tuyến đường anh thợ nghèo tên Nguyễn Thành Niệm ngồi sửa xe đạp mọc lên một nhà hát anh khiến chủ: Hưng Đạo (năm 1955 boulevard Galliéni đổi tên thành đại lộ Trần Hưng Đạo).
 |
| Rạp hát Hưng Đạo trước 1975 của chàng trẻ trai người nước ngoài vào định cư tại đất nước nhà Nguyễn Thành Niệm - Ảnh tư liệu |
... Rộng rãi lắm những gương mặt làm giàu như vậy trên đại lộ mới. May mắn trong khoảng thời cục là có nhưng may mắn không dành cho người thiếu mong ước, cần kiệm và nhạy bén với vùng đất mới, ý định mới.
100 năm thăng trầm cùng thời cuộc
Ngôi nhà của nhà văn hóa lớn Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898) có khá lâu, lặng lẽ trên phố Des Marins (góc È Hưng Đạo - Trần Bình Trọng hiện nay). Sài Gòn - Chợ Lớn thông trục đường, ngôi nhà càng trầm lặng hơn như ngẫm nghĩ cùng vị học giả vốn có phần nhiều tác phẩm tìm hiểu về một Sài Gòn xưa và đổi mới chóng mặt buổi đầu người Pháp vô.
Đại lộ thông trục đường sau khi ông mất 18 năm càng đẩy Sài Gòn - Cửa hàng Lớn sản xuất chóng mặt với hàng chục salon xe hơi, nhà hát lớn nhất Sài Gòn - Hàng quán Lớn. Thậm chí là những sòng bạc lớn tầm cỡ Đông Nam Á: Đại Thế Giới (Casino Grand Monde - nay là Nhà văn hóa Q.5), Kim Chung (Casino Cloche d’Or)... khiến cho sạt nghiệp, tan tành rộng rãi mái ấm, nhiều số mệnh.
Thậm chí đoạn đường còn là chứng nhân của lịch sử khi trải qua cơn bão lửa đạn bom khi quân đội của chính quyền quốc gia vietnam (với quốc trưởng Bảo Đại, thủ tướng Ngô Đình Diệm) giao đấu với nhóm Bình Xuyên (bên kia cầu chữ Y theo đại lộ Galliéni tràn ra Sài Gòn tiến công quân đội của thủ tướng Ngô Đình Diệm) trong một loạt chiến dịch quân sự cuối 04 tuần 4 đầu 04 tuần 5-1955.
 |
| Góc các con phố Galliéni - Huỳnh Quang Tiên (nay là Đại dương Hảo Hớn) nhìn về ngã tư È cổ Hưng Đạo - Nguyễn Biểu hiện nay trong khói lửa mịt mờ trận chiến năm 1955 - Ảnh: Howad Sochurek |
Trong đó, ngày 28-4, ngôi trường mang tên nhà văn hóa Pétrus Ký nằm cuối con đường ráp nối Sài Gòn - Hàng quán Lớn (trục đường Nguyễn Văn Cừ hiện nay) trở thành nơi đóng sở lãnh đạo của Bình Xuyên, bị quân đội nước nhà VN tấn công tái chiếm hữu.
Một viên đạn đã găm, lõm hẳn một bên má bức tượng đồng Pétrus Ký trong trường (bức tượng hiện vẫn còn ở Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - tên sau năm 1975 của Trường Pétrus Ký).
 |
| Đầu trục đường Nai lưng Hưng Đạo năm 1969 (bên phải là ga xe lửa Sài Gòn) - Ảnh tư liệu |
... Đúng 100 năm đã trôi qua trên đại lộ nay mang tên Trằn Hưng Đạo, những salon xe hơi xưa nhường nhịn như vẫn tồn tại với những showroom xe hơi mới của những hãng chế tạo xe lớn nhất thế giới. Những nhà hát xưa, bánh trung thu Đồng Khánh lẫy lừng một thời vẫn còn đây - dù bị nhái nhãn hiệu tràn lan.
Cơm gà xối mỡ kiểu Sài Gòn nổi tiếng trong khoảng góc È cổ Hưng Đạo - Ngô Quyền trước 1975 giờ đã lan tràn khắp nơi dù thật sự chất lượng thua xa điểm bán đầu tiên...
Bao phủ nhiêu thăng trầm, nổi trôi những phận đời sống cùng nó 100 năm nay. Và cũng như một Sài Gòn luôn nao nức với thay đổi, đại lộ xưa vẫn tấp nập ngày ngày với những cửa hàng, thương hiệu lớn nhất nước.
...Và dù nối thông nhì thị trấn lớn nhất nước: Sài Gòn và Chợ Lớn, hầu như hiếm khi nào nó... kẹt xe và ngập nước.
Đón đọc kỳ 4: Hội chợ Bến Thành xưa tên thiệt là gì?
Xem thêm: váy ngủ nữ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét