Những ngày ở xã Trà Cang (huyện Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh cư dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều mở đầu xuống núi, tại một quán văn phòng phẩm nóc Tắk Lăng, thôn 2, phường Trà Cang khách tới tìm hàng nở rộ.
Họ tới đây chủ yếu sắm rượu về uống sau một ngày lên nương mệt nhọc. Trong đám người đó, có nhì người đàn bà là chị Hồ Thị Néo và Đại dương Thị Thiên cầm một con gà đến quán, bộ lông có đốm trắng, đốm vàng.
Tôi hỏi: Hai người mang tới đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Chẳng phải. Rượu có làng tậu rồi. Vậy đem gà tới khiến cho gì? Tôi hỏi tiếp. Chính mình tới đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen vào cho hay: Trong làng mới có một bạn teen ăn lá ngón trẫm mình, cư dân mới mai táng lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ quan điểm là cái chết xấu. Sau khi đưa vào rừng ma ngừng, làng đề nghị làm một cái lễ chặn con đường ma về. Lễ phẩm chỉ một con gà, rượu và một số “đồ nghề” do thầy cúng biên soạn ra.
Bà Đại dương Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được nhân thức, người bất hạnh tạ thế là Đại dương Văn Thá (16 tuổi) con bà Biển Thị Quen. Theo lời kể, Thá tậu đến cái chết vì đau khổ, phụ vương đã tắt hơi, nhị mẹ con Thá ở với nhau. Lâu nay, Thá bị bệnh không khiến cho được công tác gì, hàng ngày ăn bám tham gia người mẹ. Bi thương tủi phận đau tí hon liên hồi, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho tham gia miệng. Thá nằm từ chiều hôm trước, đến trưa hôm sau quần chúng mới nhận thấy đã tử vong.
Tôi nói: Thá nghĩ lẩn quẩn thôi mà! Bà Thiên quả quyết: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cũ kĩ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không bạn nào khiến cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng chẳng phải gà trắng, chỉ cúng gà đen nên chính mình phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về làm cho lễ cúng đường bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, trong khoảng lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ bản thân mình theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng chính mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra chính mình có nhân thức mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc trao đổi tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và người dân. Con gà được đưa lên bàn cân, nếu như trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Người địa phương không quan điểm gà ngon hay dở, chỉ chú ý tới màu lông của con gà.
Trong khoảng bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một ai đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ lập cập đưa đi mai táng. Chưa cần mẹ Thá lo thì anh em của Thá cùng đám bạn teen đã kiếm chiếc chiếu quấn tử thi Thá đưa ra rừng ma. Ngừng việc, cả làng khiến cho một lễ cúng chặn ma về được tổ chức ngay tại các con phố đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám bạn teen chuẩn bị đồ vật cho lễ cúng ngay đoạn đường đưa Thá tham gia rừng ma an táng.
“Bản thân mình là em gái của mẹ Thá, trong khoảng nhỏ nhắn tới lớn nó hay đến nhà bản thân mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt tuyến đường nó về để không khách hàng nào bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm nhiều rượu lắm để công chúng ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp gia đình mình không bị ma xấu về bắt người. Mình làm cho lễ không cho riêng mái nhà mà mong cả được yên ổn để con ma phá rối”, chị Néo san sớt.
Người lạ không được tham gia
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ toàn bộ lần, cứ nhà này tổ chức đến nhà khác khiến. Nhà cúng ngoài tuyến đường, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi làm con gà xong xuôi, cả làng dồn vào một chỗ ra con đường hôm đưa Thá đi táng làm lễ.
Từ chiều một vài tuổi teen trong làng lựa chọn nhì cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm nhị lá cây rừng to bằng bàn tay và nhị chùm cây trồng giắt tham gia thân cây đót. Sau khi kết thúc, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá tham gia rừng ma và thực hiện lễ cúng.
Thầy cúng bắt đầu làm lễ
Theo quan điểm của người Xê Đăng, những bạn nào chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn trục đường về làng. Còn những ai không hề chết xấu, làng mua hậu sự về mái chôn cất tử tế, không bịt tuyến đường khiến gì. Khi dứt các phần sẵn sàng, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc lẩm nhẩm liên tiếp bằng tiếng Xê Đăng để làm lễ.
Lúc này, số đông công chúng trong làng đuổi chúng đi với nguyên nhân: Người lạ không được vào đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng bí quyết 20m nhìn vào được không? Một bạn teen quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho người nào ngoài làng tham gia cả, đứng từ xa cũng không được.
Người này phân trần: “Hôm nay làng làm cho lễ bịt tuyến đường ma về, để nó về làng bắt người. Từ đầu năm tới giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tục như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng mong muốn dân làng được bình an, ma không về phá rối. Cán bộ là người lạ nếu như vào con ma bắt thì tội lắm. Công chúng vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói kết thúc, người này ngỏ ý thêm: Có một cách thức muốn tham gia làng thì cán bộ phải tham gia nhưng vấn đề kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Nếu như đặt chân tham gia đây mà không thực hiện đúng nghi lễ sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ chọn phương pháp nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp bản thân đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán buôn bán tại đây thì người này kể: Vợ chồng họ lên đây gần 10 năm buôn bán, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho tham gia, huống biển là người lạ như chúng tôi. Bởi họ quan niệm, sự xuất hiện của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để khiến cho hại, tương tự làng cũng không muốn. Do vậy, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Cách thức đây mấy năm, khi đang làm cho tòa tháp trục đường cho người dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám công nhân đi sửa thì rủi ro vào làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, dù rằng đã cố giải thích.
“Thấy đi lâu không về, dân chúng sợ chạm chán chuyện không may liền kéo nhau đi mua. Lần theo tuyến đường ống dẫn nước, khi đến làng thấy mọi người đang công ty lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Nhân thức sự việc, mọi người xin làng cho anh nuôi về nhưng họ cố định không cho, còn chúng tôi bị đuổi thẳng thừng. Bởi thế, tới sáng mai anh nuôi mới đi về trong tình trạng say xỉn. Bởi khi vào làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Đọc thêm: váy ngủ nữ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét