Thủy điện Lai Châu sắp hoàn thành, mọi công việc đang diễn ra tại đây, vẻ ngoài như thảnh thơi lắm, âu cũng là kín đáo của một lòng sông chảy trong lòng hồ đang im thin thít mãi ở ngoài kia.
Phòng điều khiển trung tâm Nhà xưởng thủy điện Lai Châu.
Bản tính tại mỗi công đoạn xây dựng thủy điện xưa nay đều gấp rút. Xưa là gấp rút cho làm đường, cho máy móc, cả vạn nhân loại đến ngăn dòng nước lũ. Họ làm đê quai, đào hàng trăm triệu mét khối đất, nổ mìn phá cả triệu khối đá để đắp đập, vận chuyển hàng chục ngàn tấn máy móc trang bị, rồi lại lắp máy tất bật cho kịp đạt những mùa nước khác nhau. Nhìn tại bên ngoài, công tác vẫn lặng lẽ. Đám kỹ sư vẫn sớm sớm, chiều chiều đi về. Cánh văn phòng vẫn săn sóc những luống hoa, vạt cỏ, chăm những hàng cây trĩu quả đến mùa thu hoạch, nhưng mà họ lại sắp bàn giao để từ giã...
Mọi chuyện tới tổ máy cuối cùng đã diễn ra đúng thời hạn. Bữa nay, tại Lai Châu này, đang bước vào sự hoàn thành cảnh quang xanh quanh nhà máy phát điện, làm lại những khu rừng; làm rừng quanh những con đường đã bắt buộc mở, phải dẫn lên nhà máy từ thuở những mọi người của ban và các công ty thi công đặt bước chân ban đầu. Cây xanh để cho màu da tại đây lành lại, xanh lại như xưa. Bao nhiêu công đoạn kỹ thuật đang làm, lo cho hai tổ máy còn lại chạy êm ro để Nam “Mập” bàn giao cho Nam “Trọc”. Song song cùng những việc như vậy ở công trường là giải quyết dây chuyền những chồng hồ sơ lý tưởng chuyên dụng cho kiểm toán. Công việc thủy điện y như “Người lái đò trên sông Đà” năm nào của cụ Nguyễn Tuân, vừa vượt qua bao dòng thác. Dòng thác của cụ Tuân không ghi rõ thời kì, còn dòng thác hôm nay, anh em toàn ngành Điện đã vụt qua, cũng “dài đã 7 năm”. Ngày nay “con đò” đang trôi trên đoạn hạ lưu sau con thác. Yên ả và tưởng như thơ mộng lắm. Nhưng như câu chuyện của viên thượng tá đồn biên phòng Kalang, trấn thủ biên ải biên thuỳ Việt Trung sớm ấy, chỉ cho tôi đoạn sông nơi phát tích Đà giang trên địa đầu tổ quốc, nói với tôi trong mưa: “Nhìn nó êm êm thế thôi anh ạ, có những con xoáy, khi lội qua sông cứ lạc bước chân vào thử xem! Nó hút tụt người và cả con trâu mộng to kềnh dắt thích hợp. Biệt tích trong vài giây!” Nó hút vào đâu? -Tôi tự hỏi và tự giải đáp - Dưới con sông Đà kia có nơi là ti tỉ những kẽ đá, lỗ đá, mạch đá nhưng dưới chúng, có khi là hang đá ằng ặc nước, tạo ra những dòng ngầm xiết chảy tứ tán vô cùng, không biết đâu nhưng lần. Các dòng mạch ấy chảy xuôi mãi. Có bao mạch nước chảy ngầm trong lòng đất Bắc bộ! Kín đáo, bởi vẫn lặng thầm ngàn năm chảy nhưng tạo ra một sức mạnh vô biên đã ngàn năm trong từng tấc đất Việt.
Tôi cũng sắp tạm biệt anh, chị, em tại đây trở lại cùng mảnh vườn của nhà tôi ở làng Ngọc Hà. Sớm ngày 14, ngày cuối với ở Lai Châu, tôi lên đập. Rạng đông ở Thủy điện Lai Châu tháng 7, cảnh quan thực đa dạng. Những ngọn núi hùng vỹ xung quanh công trình thủy điện thực lắm sắc màu, khi mặt trời vừa nhô lên trên sườn núi phía Đông. Bên phải tôi có ngọn núi mây tơ choàng lên nó hệt như chiếc khăn voan nhẹ nhàng bay trong gió sớm. Phía kế đấy, lại có ngọn núi rõ ra trong ánh sáng sớm mai từng vạt rừng đậm nhạt, chỗ xanh chỗ vàng, nom như một bức tranh sơn dầu mà ai mới vẽ. Ánh lên các vách đá và ở đó có áng mây trắng tơ sương còn đọng bất động trong lũng núi. Cậu tài xế nói, mây đang u ơ. U ơ là tiếng địa phương quê cậu chỉ một người đang ngái ngủ. Mắt mở rồi nhưng mà thể xác còn tại trên giường. Lại trên núi khác phía Tây, nửa núi trên đỉnh tất cả bị che khuất do những dải mây đen khổng lồ, nặng trĩu; khi sườn núi lại như dát vàng. Nắng sớm mai chiếu vào vách đá phản lại đặc sắc, chiếu vào các cánh rừng nhưng làm nên các mảng màu khác nhau, đậm nhạt khó tả.
Nhà văn Nguyễn Văn Thọ bên bản Mường Mô Mới tái định cư
Đi xuống dưới bờ sông, hi hữu nghe rõ tiếng cá măng quẫy trên mặt nước bắt đám cá bé mà anh em trong đội quản lý mặt hồ sông Đà thượng lưu gọi là đám cá mương. Từ bờ đập thượng lưu mà đi lên ngược trong lòng hồ, mới chỉ trong khuôn khổ phao số không bất khả xâm phạm, tại buổi sớm lặng ngắt này, khi con nước mới thi thoảng đổ về, để nước đã dâng đầy lên tạo ra một không gian mênh mông. Trong thanh vắng, tôi chợt thấy nhân loại vô cùng bé nhỏ, giữa hồ nước mênh mang, giữa hai bên là ngun ngút rừng nguyên sinh, là vách đá xù xì muôn dạng khi ngàn năm gió đã thổi qua, là bao nhiêu sắc thái của muôn ngàn loài cây. Dòng Đà giang của Nguyễn Tuân trong tùy bút năm nào ông viết, đẹp man dại và thơ mộng, dữ dội như thế, hiện thời đã là hồ.
Gọi là hồ, do mỗi công trình thủy điện ngăn đập tích nước tạo nên, mà bản tính trong lòng đó vẫn lặng lẽ một dòng chảy, kể cả khi phát điện hay xả nước cho hạ lưu hay khi đóng vẹn toàn các cửa đập. Tôi nhận ra dòng chảy ấy, qua đám cây rác rừng, củi gỗ, tre nứa từ thượng lưu đổ về còn chập chờn sát bờ đập. Một cái sà lan lớn đang cập tại mạn trái sông chất đầy củi rác rừng. Ở đấy, có nhà nổi thuộc nhà xưởng thủy điện quản lý. Anh em sông nước tại nhà bé này chia sẻ cùng tôi rằng, Sơn La và Lai Châu đều là hai công trình lớn trên vùng núi Tây Bắc.
Địa chất và khí hậu vùng trên Tây Bắc này có nhiều nét rất đặc trưng khác biệt, với một dòng sông mà mỗi vùng một khác. Cùng một vùng đất mà từng ngọn núi cánh rừng cũng khác. Sự khác nhau ấy tạo ra những cảnh quang khác nhau và cũng đòi hỏi những người làm thủy điện phải hiểu nó rất rõ để khai thác mặt mạnh của thiên nhiên song vẫn phải hòa đồng cùng thiên nhiên nhưng mà với tồn tại. Tôi sẽ tạm biệt vị trí đây, lòng như từng cuộc tạm xa nao nao buồn, dù vẫn hẹn ngày quay lại. Ngày mai, sẽ có bao nhiêu du khách lên đây để nhưng chiêm ngưỡng tự nhiên kỳ thú cùng hai lòng hồ bao la Sơn La và Lai Châu, bao nhiêu nét đẹp tiên tiến và mơ mộng của những giấc mơ nay đã thành hiện thực: Đoạt được sông Đà. Liệu họ có biết hết hai mươi năm, biết bao nhiêu đêm ngày, biết bao sự kiện của những nhân loại thủy điện.
Chia tay.
Khi chia tay, vài anh em mới quen 14 hôm sớm mà đã biến thành thân mật, vài người đại diện anh em Ban A Thủy điện Lai Châu trên công trường ra tận xe tiễn tôi về.
Lúc chia tay, tôi ôm chặt lấy kỹ sư Quang. Bất thần, hai bàn tay tôi chạm tấm lưng mồ hôi ướt đẫm như áo vừa ngâm nước của anh bạn trẻ. Tôi hiểu, Quang vừa đi công trường về, vội ra tiễn tôi. Lát nữa thôi, anh sẽ quay lại gian phòng kia với bộn bề công tác... Có nhẽ Quang chẳng thể biết, mà biết cũng chẳng thể hiểu hết, sao bàn tay tôi run rẩy? Bởi cùng anh và cả cộng đồng trẻ tại đây, đều đã coi khá nhiều điều khó nhọc của ngày hôm nay trên công trường là chuyện rất đỗi thường ngày. Khi nhân loại ta đã qua cả hàng ngàn ngàn ngày đêm, vượt qua biết bao nhiêu hoàn cảnh, đôi khi sát cạnh cả điều có thể nguy hiểm đến sinh mạng, thì dù hiện nay vất vả tới đâu, vẫn cứ như một ngày sống thường nhật. Bình thường như nhà máy chúng tôi hôm nào tại chiến trận, những chiến binh “vô danh chiến trận” khinh thường tất cả gian khó, thiếu thốn, vất vả, nhưng mà tạo ra những kỳ tích cũng không cần ai biết tới.
Giờ đây công trình Thủy điện Lai Châu đã vào thời đoạn cuối, đang hoàn thành việc dùng tổ máy số 3, tổ máy cuối với. Sự lao động, không còn nặng nhọc, khó khăn, đầy kịch tính như vài năm đầu khởi công. Chuỗi ngày hoàn thành để chấm dứt đã gần kề, họ vẫn như ngày thường nhật, vẫn làm việc bất kể thứ bảy và chủ nhật, không tính, ngày chỉ có 8 tiếng trong cả ba ca; vẫn bất chấp ốm đau như con ong chịu thương miệt mài hoàn thành từng phần việc Ban A giao cho, có khi tưởng như họ quên cả ngày sinh nhật của riêng mình; vẫn xác lập một thái độ sống, đã lên tới đây phải biết gạt đi nhiều nỗi nhớ để xây nên một công trình xinh đẹp, ý nghĩa rồi bàn giao lại xuất phát xuống Hòa Bình làm lại từ đầu kiến tạo thêm 2 tổ máy cho một nhà máy Hòa Bình mới modern và công suất lớn hơn...
Ở cái lúc ôm nhau xiết chặt ấy, tôi càng hiểu mình, suốt 14 đêm ngày qua, vì sao tôi dễ gắn bó cùng Quang, một trong những mọi người chân thật, tình cảm.
Họ là ai? Họ là ai - dù đó là 1 cháu lái xe, 1 em nuôi quân đứng tuổi, là hàng ngũ kỹ sư nhưng trong đó nhiều người đã góp sức hết cả tuổi thanh xuân trên những vùng núi Tây Bắc, lăn lộn với 2 công trình Thủy điện Sơn La, rồi Lai Châu - Cái câu hỏi mà qua ba chuyến đi, 14 ngày ăn, nằm vị trí đây, ngày quay lại cùng vai trò “anh bộ đội” đã được lý giải để tôi yên tâm vui vẻ chia tay.
Những người trẻ thế hệ bữa nay, bằng lao động trí não và chân tay, đã làm nên 2 công trình rất modern, chất lượng tốt cao, phân phối thêm đông đảo điện năng cho đất nước, chấn hưng nền kinh tế nước nhà.
Họ chính là: Những chiến sỹ đứng đầu ngọn sóng, chinh phục sông Đà.
***
Về đến Hà Nội. Nhiệt độ ngoài trời ban ngày 40 độ. Đêm, ngoài vườn, tôi vẫn nóng ngột ngạt. Tôi rón rén tới bên thằng con trai đang ngủ ngon, nắm bàn tay bù bụ bé nhỏ của con tôi, trong gian phòng máy lạnh chạy ro ro. Bỗng dưng hồi tưởng ùa về.
Ngày nào, ngay trong và sau chiến tranh ta mới có Thủy điện Thác Bà, Hòa Bình và một vài công trình nhiệt điện nhỏ khác... cung ứng điện cho giang sơn, song cả Hà Nội vẫn luôn luôn chập chờn điện nước, một Hà Nội tối thui, để phần nhiều đêm trắng, vợ chồng ngồi quạt tay phành phạch, trong tiếng vo ve của bầy muỗi đàn cho đứa con gái đầu... Những bộ mặt Ban A Thủy điện Sơn La và nay là Lai Châu cùng đồng hiện về cùng tôi đêm nay. Kể cả người đã khuất. Đêm Hà Nội, một đêm nhưng mà từ xa trở về, Hà Nội lung linh, đặc sắc muôn màu, khi tôi vượt qua chiếc cầu Nhật Tân. Một Hà Nội về tổng quan tràn trề ánh sáng lộng lẫy. Một Hà Nội tối thui hôm nao vụt hóa thân trở thành viên ngọc đồ sộ phát sáng vào vũ trụ, để những người hoặc đi ra trái đất như tôi bớt đi sự tủi hờn.
Tôi bỗng ứa nước mắt trong đêm. Những giọt nước mắt già, của hạnh phúc, của sự tri ân khó cất thành lời, ngữ ngôn nào cũng bất lực.
Nậm Hàng (Lai Châu) và làng Ngọc Hà (Hà Nội) 1/8/2016
Xem thêm: tủ điện công nghiệp
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét